Recipe Fuji chụp đêm phố Sài Gòn: ISO cao và noise đẹp

Sài Gòn về đêm và lý do tôi không sợ ISO cao nữa

Tôi xách X-T4 đi bộ từ Bùi Viện qua Nguyễn Trãi gần như mỗi cuối tuần trong suốt năm ngoái. Sài Gòn ban đêm có một thứ ánh sáng rất khó nuốt: đèn neon đỏ tím của mấy quán bar, đèn sodium vàng khè trên vỉa hè, ánh LED trắng lạnh từ cửa hàng tiện lợi, rồi đèn xe máy quét ngang qua mặt người. Mỗi nguồn sáng một nhiệt độ màu khác nhau, mỗi khoảng cách một stop khác nhau. Nếu để JPEG mặc định Provia, ảnh ra nhìn thì sạch nhưng vô hồn, mà bật ISO lên 6400 thì noise giảm đi hết, nhìn như video điện thoại.

Sau khoảng nửa năm tinh chỉnh, tôi chốt được một recipe Fuji chụp đêm mà bản thân thấy hợp với mood Sài Gòn nhất. Cốt lõi là chấp nhận noise như một phần của hình, đẩy DR lên để giữ neon, rồi kéo WB shift ngược chiều ánh đèn đường để màu da không bị úa vàng. Phần sau là nguyên công thức, cách áp dụng cho từng tình huống ánh sáng, và mấy chỗ tôi từng sai để bạn khỏi đi lại.

Triết lý: noise không phải kẻ thù, ám vàng mới là

Người mới chơi Fuji hay sợ noise tới mức cấm ISO vượt quá 3200. Tôi cũng từng vậy. Nhưng street night mà giữ ISO thấp thì hoặc là phải mở khẩu f/1.4 (mất bối cảnh), hoặc là kéo tốc xuống 1/30 (rung và đối tượng nhòe). Cả hai đều phản tác dụng khi bạn muốn kể câu chuyện đường phố.

Cảm biến X-Trans IV và V xử lý noise rất duyên. Noise của Fuji ở ISO 6400 nhìn giống grain phim Tri-X 400 đẩy 2 stop hơn là noise digital của Sony. Cộng thêm Grain Effect của camera, bạn có thể biến cái thứ trước đây phải ngại thành chất liệu kể chuyện. Vấn đề thực sự cần giải quyết là ám màu: đèn đường Sài Gòn có CCT khoảng 2700-3000K, nếu để Auto WB, máy sẽ kéo về 3200K và mặt người trở thành màu nghệ.

Recipe đầy đủ: Saigon Neon Noir

Recipe này tôi đặt tên Saigon Neon Noir, build trên X-T4 nhưng chạy được trên mọi body X-Trans IV (X-T3, X-T30 II, X-S10, X100V, X-Pro3) và V (X-T5, X-H2, X100VI). Body cũ hơn như X-T2/X-Pro2 thì bỏ Color Chrome FX Blue đi.

Thông số cụ thể

• Film Simulation: Classic Chrome
• Dynamic Range: DR400
• White Balance: Tungsten (Incandescent), Shift Red -2, Blue +4
• Highlight: -1
• Shadow: +2
• Color: +2
• Sharpness: -1
• Noise Reduction: -4
• Grain Effect: Weak, Small
• Color Chrome Effect: Strong
• Color Chrome FX Blue: Weak
• Clarity: -2 (bỏ qua nếu body không có)
• ISO: Auto, max 12800, min shutter 1/125
• Exposure Compensation: -2/3 tới -1 stop tùy cảnh

Tại sao là Classic Chrome chứ không phải Classic Neg

Classic Neg đang là film sim trendy nhất hiện nay và đúng là rất đẹp cho daylight street. Nhưng ban đêm, Classic Neg đẩy đỏ và vàng quá mạnh, khi gặp đèn neon đỏ của quán bar Bùi Viện sẽ vỡ kênh đỏ và mặt người trông như bị say nắng. Classic Chrome xử lý saturation nhẹ tay hơn, giữ được cảm giác ảm đạm điện ảnh kiểu Wong Kar-wai mà tôi muốn cho đường phố về khuya.

Nếu bạn thích look ấm hơn cho khu Chợ Lớn với đèn lồng đỏ, có thể thử biến thể Classic Neg với Red -4, Blue +6. Tôi có viết kỹ hơn trong loạt recipes Fuji theo từng vùng ánh sáng.

Mổ xẻ từng setting

DR400 thay vì DR Auto

DR400 ép máy chụp ở base ISO gấp 4 (tức ISO 640 trên X-T4) rồi kéo highlight xuống. Hệ quả là biển hiệu neon, đèn xe, ánh đèn cửa kính không bị cháy trắng thành đốm. Đổi lại ISO tối thiểu bị nâng lên 640, nhưng đêm Sài Gòn vốn cần ISO cao rồi nên không thiệt gì.

Một số người để DR Auto cho gọn. Tôi không khuyến khích, vì máy sẽ chuyển qua lại giữa DR100 và DR200, dẫn tới hai khung hình liền kề trong cùng một con hẻm lại có contrast khác nhau. Cố định DR400 cho cả buổi chụp, hậu kỳ sau này (nếu có) cũng dễ phối màu.

WB Tungsten với shift Red -2, Blue +4

Đây là phần tôi mất nhiều thời gian nhất. WB Tungsten kéo nhiệt độ về khoảng 3200K, đáng lẽ vừa đủ cho đèn đường vàng. Nhưng đèn neon Sài Gòn không thuần vàng, mà là mix vàng-cam-đỏ. Nếu để shift 0, đèn neon đỏ sẽ vẫn ám sang da người.

Shift Red -2 đẩy ngược lại chiều đỏ, giúp tông da xám xanh kiểu noir. Blue +4 không phải để ám xanh tổng thể mà để cân bằng lại sau khi giảm đỏ, đồng thời làm cho vùng tối trong hẻm có chiều sâu xanh đêm thay vì xám chết. Hai số này tôi thử qua tầm bốn năm buổi chụp mới chốt được.

Highlight -1, Shadow +2

Highlight -1 cộng với DR400 đảm bảo biển hiệu neon còn texture, không thành cục sáng. Shadow +2 mở vùng tối lên để bạn thấy được mặt người ngồi ăn ốc vỉa hè, thấy được dáng anh xe ôm hút thuốc trong góc. Nếu Shadow để 0, ảnh sẽ contrast quá mạnh, mất chi tiết câu chuyện.

Có người sẽ hỏi sao không Shadow +4 luôn cho mở tối đa. Vì +4 sẽ làm noise vùng tối nổi hạt to bất thường, lệch với grain mình set ở dưới. +2 là sweet spot tôi tìm ra.

Grain Weak Small, NR -4

Đây là chìa khóa cho cái gọi là noise đẹp. NR -4 (mức thấp nhất) giữ lại noise tự nhiên của cảm biến ở ISO cao, không cho máy bôi mịn da làm mất chi tiết. Grain Effect Weak Small thêm một lớp hạt nhân tạo nhỏ đều, hòa với noise thật để ra cảm giác phim đẩy sáng.

Tại sao Small mà không Large? Large hợp với daylight Classic Neg vibe Kodak Portra. Đêm, cảm biến đã tự noise rồi, thêm Large nữa thì hạt to lổn nhổn, nhìn như ảnh scan tệ. Small ép sát vào noise gốc, người xem khó phân biệt được đâu là hạt máy đâu là hạt phim.

Color Chrome FX Blue Weak

Setting này hay bị bỏ qua. Nó tăng độ đậm và chi tiết của vùng xanh dương, rất quan trọng cho bầu trời đêm Sài Gòn ở mấy con đường vắng như Lê Lợi sau 11h, hoặc cho ánh đèn LED xanh ở 7-Eleven. Để Strong sẽ quá đậm thành cyan, Weak là vừa.

Đi chụp thực tế: ba khu ba kiểu

Bùi Viện và khu Tây ba lô

Đèn neon đỏ tím dày đặc, người đông, ánh sáng đổi liên tục mỗi 2 mét. Để recipe nguyên, EV -1, ISO Auto sẽ leo lên 6400-12800. Đừng sợ con số. Tôi từng có ảnh chụp ở ISO 12800 trên X-T4 in ra A3 vẫn đẹp. Lưu ý: tránh khung hình có cả đèn neon đỏ rất gần và mặt người, cảm biến sẽ flare đỏ. Đứng chéo góc 30-45 độ với nguồn sáng.

Chợ Lớn và quận 5

Đèn lồng đỏ, đèn vàng từ nhà dân, ít neon. EV -2/3 thôi, đừng quá tối vì ánh sáng ở đây mềm. Nếu thấy ám vàng quay lại, đổi WB shift thành Red -3 Blue +3. Recipe này ở Chợ Lớn cho ra cảm giác Hong Kong thập niên 90 rất rõ.

Hẻm Tôn Thất Đạm, hẻm Đề Thám lúc 1h sáng

Đây là lúc recipe phát huy mạnh nhất. Vắng, chỉ còn vài ngọn đèn vàng và bóng người. Shadow +2 mở chi tiết, grain weak small làm hẻm trông như phim Trần Anh Hùng. Để Min Shutter 1/60 thay vì 1/125 nếu chủ thể đứng yên, ISO sẽ về 3200 và noise mịn hẳn.

Bốn lỗi tôi từng mắc

Một, để WB Auto cho tiện. Mỗi frame một tông, hậu kỳ không cứu được. Cố định Tungsten.

Hai, bật IBIS rồi quên tắt khi gắn lên gimbal hoặc chống tường. IBIS X-T4 thỉnh thoảng overshoot ở shutter chậm, tạo blur lạ. Tắt khi tựa tường.

Ba, chụp RAW+JPEG rồi chỉ xem JPEG. Recipe Fuji đẹp nhất khi bạn commit JPEG-only. Khi có RAW dự phòng, não sẽ luôn nghĩ "hậu kỳ sau", không tinh chỉnh thông số camera nữa. Tôi khuyên chụp Fine JPEG only cho hai tháng đầu áp dụng recipe.

Bốn, dùng EVF mà không chỉnh độ sáng EVF. Ban đêm EVF mặc định sáng hơn thực tế, bạn sẽ underexpose. Vào menu Screen Setting kéo EVF Brightness xuống -2.

Tinh chỉnh theo body

X100V và X100VI có ống 23mm f/2, chấp nhận stop down f/2.8 ở khu đông để có DOF nhỉnh hơn, mặt người không out nét khi họ di chuyển. X-Pro3 thì recipe này hợp tuyệt vời với rangefinder OVF, cảm giác như chụp Leica film. X-T5 với 40MP cần tăng Sharpness lên 0 thay vì -1 vì pixel nhỏ hơn, -1 thành ra hơi mềm.

Body có sẵn Nostalgic Neg (X-H2, X-T5, X100VI) có thể thử biến thể dùng Nostalgic Neg thay Classic Chrome, giữ nguyên các thông số khác. Cho ra mood ấm hơn, kiểu phim Việt Nam thập niên 90, hợp khu Phú Nhuận, Tân Định hơn là Bùi Viện. Tôi có để sẵn vài preset so sánh trên trang tool Fuji nếu bạn muốn thử mô phỏng trước khi đi chụp.

Nạp recipe vào máy nhanh

Vào IQ menu, chọn Edit/Save Custom Setting, chọn một slot (tôi để C5 cho Saigon Neon Noir), nhập tuần tự từng thông số ở trên. Lưu xong gán nút Fn cho Custom Setting để gọi nhanh. Mẹo: đặt tên slot là "SGN NOIR" cho dễ nhớ trên màn LCD nhỏ.

Khi cần đổi sang ban ngày, đừng quên switch về slot khác, DR400 và Shadow +2 ban ngày sẽ làm ảnh phẳng và bệt. Recipe này sinh ra cho đêm và chỉ đêm. Nếu muốn xem những công thức khác cho từng thời điểm trong ngày, ghé qua thư viện recipes Fuji theo mood tôi cập nhật hàng tháng.

Lời cuối từ một người đi mòn vỉa hè

Recipe chỉ là điểm khởi đầu. Sài Gòn mỗi mùa lại khác: mùa mưa ánh đèn phản chiếu trên vỉa hè ướt cần giảm Color xuống +1, mùa khô bụi nhiều cần tăng Clarity về -1. Đừng coi thông số là kinh thánh. Hãy chụp một buổi, về xem JPEG trên màn lớn, ghi chú chỗ chưa ưng, lần sau chỉnh một thông số duy nhất rồi đi tiếp.

Sau cùng, công thức đẹp nhất là công thức bạn dùng đủ lâu để quên mất nó tồn tại. Khi đó bạn chỉ còn nhìn thấy người uống cà phê đêm, người bán hủ tiếu gõ, người lái Grab đợi khách, chứ không còn nghĩ về Highlight Shadow nữa. Đó là lúc recipe Fuji chụp đêm thực sự trở thành của bạn.