Fujifilm Recipe X-Trans IV vs V: chuyển công thức không bị lệch

Vì sao recipe X-Trans IV bê nguyên sang X-Trans V lại lệch màu

Tôi xài X-T3 từ 2019, lên X-T5 cuối 2023, và tuần đầu tiên gần như phát điên vì recipe X-Trans IV V không khớp nhau dù gõ y hệt thông số. Cùng một Classic Chrome, WB Daylight, shift R+2 B-5, DR400, highlight -2, shadow +1, nhưng file ra từ X-T5 sáng hơn rõ rệt, da người Việt ngả vàng nhiều hơn, và shadow không sâu như cũ. Đem ra quán cà phê ở Đà Lạt chụp thử, cảm giác như đổi hẳn một thương hiệu phim chứ không phải nâng đời body cùng hãng.

Lý do nằm ở chỗ Fujifilm thay đổi cảm biến (X-Trans CMOS 5 HR 40MP so với 26MP của thế hệ IV), bộ xử lý X-Processor 5, và quan trọng nhất là tone curve nội bộ đã được tinh chỉnh lại. Highlight roll-off của X-T5 mềm hơn, shadow giữ chi tiết tốt hơn khoảng nửa stop, và auto white balance có xu hướng warm hơn tầm 100-150K so với X-T3 trong điều kiện ánh sáng hỗn hợp. Đây là lý do cùng một công thức Kodachrome 64 nổi tiếng của Ritchie Roesch, sang X-T5 ảnh nhìn nhạt và bị overexpose ở vùng trời.

Bảng quy đổi thông số khi chuyển recipe X-Trans IV sang V

Sau khoảng hai tháng chụp song song hai body (X-T3 và X-T5 đeo chéo, cùng ống XF 23mm f/2), tôi rút ra một bộ điều chỉnh tương đối ổn cho đa phần recipe phổ biến. Đây không phải công thức cứng, nhưng là điểm khởi đầu tốt hơn nhiều so với copy-paste.

Điều chỉnh exposure và tone

• Exposure compensation: trừ thêm 1/3 stop trên X-T5 so với cài đặt gốc của recipe IV. Cảm biến 40MP có xu hướng đo sáng nhỉnh hơn, nhất là khi dùng matrix metering.
• Highlight: cộng +1 so với giá trị gốc. Ví dụ recipe IV ghi highlight -2 thì trên V để -1. Tone curve V đã ép highlight mềm sẵn.
• Shadow: giữ nguyên, hoặc giảm 1 nấc nếu recipe gốc đẩy shadow lên +2 trở lên. Shadow trên X-Trans V đã nâng nhẹ sẵn.
• DR: giữ nguyên DR%. Đừng nghe lời mấy bài blog tiếng Anh khuyên hạ DR400 xuống DR200, thực tế DR auto trên X-T5 nhạy hơn và nó tự xử lý ổn.

Điều chỉnh màu

• WB shift: giảm Red shift 1 nấc, tăng Blue shift 1 nấc. Auto WB của X-T5 đã ấm hơn nên không cần đẩy R nhiều như trước.
• Color: giảm 1 nấc nếu recipe gốc set +3 hoặc +4. Saturation trên V đậm hơn ngay từ baseline.
• Color Chrome Effect / Color Chrome FX Blue: giữ nguyên. Đây là một trong số ít tham số hoạt động giống nhau giữa hai thế hệ.

Điều chỉnh chi tiết

• Sharpness: giảm 1 nấc. 40MP của X-T5 đã sắc hơn nhiều, đặc biệt khi ghép với prime XF.
• Noise Reduction: để -4 mặc định trên cả hai. Đừng đụng vào.
• Grain Effect: nếu recipe IV ghi Strong / Large, trên V chuyển thành Weak / Large hoặc Strong / Small. Grain trên cảm biến 40MP nhìn thô hơn rõ rệt vì pixel pitch nhỏ.

Tôi có lập một bảng tool quy đổi nhanh để khỏi phải nhớ, ai cần test thì vào nghịch trước khi áp lên body thật.

Hai film simulation mới: Nostalgic Neg và Reala Ace

Phần này là vấn đề thực sự, vì hai sim này không tồn tại trên X-Trans IV (trừ X-H2/X-H2S đời sau cùng). Đem recipe Classic Negative từ X-T3 sang X-T5 rồi đổi sang Nostalgic Neg là sai lầm phổ biến nhất tôi thấy trong group Fuji Việt Nam.

Nostalgic Neg: không phải Classic Neg phiên bản mới

Nostalgic Neg được Fuji giới thiệu cùng GFX50S II, mô phỏng phong cách ảnh in từ thập niên 70 của Mỹ. Đặc trưng: amber bias rất mạnh ở highlight, shadow xanh nhẹ, contrast trung bình thấp. Da người châu Á nếu chụp Nostalgic Neg với WB Auto sẽ bị ám vàng cam, nhất là chụp trong nhà đèn vàng kiểu quán cà phê Hà Nội hay homestay Hội An.

Recipe khởi đầu tôi hay dùng cho Nostalgic Neg trên X-T5 khi chụp phố cổ Hội An buổi chiều:

• Film Simulation: Nostalgic Neg
• White Balance: Daylight, shift R-2 / B+1
• Dynamic Range: DR400
• Highlight: -1
• Shadow: +1
• Color: 0
• Sharpness: -1
• Noise Reduction: -4
• Grain Effect: Weak / Large
• Color Chrome Effect: Strong
• Color Chrome FX Blue: Weak
• Clarity: -2

Đừng cố ép Nostalgic Neg ra giống Classic Neg. Bản chất hai sim này khác hệ tone curve. Nếu thích look Classic Neg cũ thì cứ dùng Classic Neg trên X-T5, vẫn còn nguyên.

Reala Ace: bản nâng cấp của Provia hơn là phim Reala

Reala Ace xuất hiện đầu tiên trên GFX100 II rồi xuống X-T50, X100VI. Nhiều người tưởng đây là mô phỏng phim Fujicolor Reala 100 cũ, nhưng thực tế nó gần Provia/Standard hơn, với contrast cao hơn nửa nấc và tách màu xanh lá tốt hơn. Rất hợp chụp street ở Sài Gòn buổi sáng, ánh sáng gắt, có cây xanh và biển hiệu nhiều màu.

Recipe Reala Ace tôi để mặc định trong C1 của X-T5:

• Film Simulation: Reala Ace
• White Balance: Auto White Priority, shift R+1 / B-2
• Dynamic Range: DR Auto
• Highlight: -2
• Shadow: +1
• Color: +1
• Sharpness: -1
• Noise Reduction: -4
• Grain Effect: Weak / Small
• Color Chrome Effect: Strong
• Color Chrome FX Blue: Strong
• Clarity: 0

Đặc biệt lưu ý Color Chrome FX Blue ở mức Strong: đây là thứ giúp trời Sài Gòn cuối mùa khô ra xanh sâu mà không bị tím như khi dùng Velvia.

Recipe X-T3 chuyển sang X-T5: ví dụ thực tế

Lấy recipe Kodachrome 64 cổ điển làm ví dụ vì đây là công thức nhiều người Việt dùng nhất khi mới vào Fuji. Bản gốc cho X-Trans IV:

• Film Sim: Classic Chrome, WB Daylight R+2 B-5, DR200, Highlight +2, Shadow +2, Color +2, Sharpness 0, NR -4, Grain Weak/Small, Color Chrome Effect Strong, CC FX Blue Off

Bản tôi điều chỉnh cho X-T5 sau khi chụp thử ở chợ Bến Thành và một buổi cà phê ở Phú Nhuận:

• Film Sim: Classic Chrome
• WB: Daylight, shift R+1 / B-4
• DR: DR200
• Highlight: +1 (giảm từ +2)
• Shadow: +2
• Color: +1 (giảm từ +2)
• Sharpness: -1
• NR: -4
• Grain: Weak / Small
• Color Chrome Effect: Strong
• CC FX Blue: Off
• Clarity: 0

Ảnh ra rất gần với output X-T3 gốc, độ sai lệch nhìn bằng mắt thường gần như không thấy trừ khi zoom 100% so chi tiết tóc.

Mấy lưu ý ít người nói tới

Clarity là tham số mới, đừng để mặc định 0 mãi

Clarity trên X-Trans V làm chậm buffer rõ rệt khi bật khác 0 (mỗi shot mất thêm khoảng 1-2 giây xử lý). Nhưng bù lại nó cho phép giảm vi-contrast mà không đụng tới sharpness, rất hữu ích cho chân dung. Khi chuyển recipe IV, nếu recipe đó hướng đến look mềm mại (kiểu Kodak Portra), set Clarity về -2 đến -3.

HDR mode trên X-T5 đụng độ với DR

Nếu lỡ bật HDR trong drive mode, toàn bộ setting DR và highlight/shadow của recipe sẽ bị bỏ qua. Đây là bug rất hay gặp khi user mới chuyển từ X-T3 lên vì X-T3 không có HDR mode kiểu này. Kiểm tra Drive Dial trước khi đổ lỗi cho recipe.

Pixel-shift không dùng được recipe

Chế độ Pixel Shift Multi-Shot trên X-T5 chỉ xuất RAW, không áp film simulation. Ai mua X-T5 vì pixel shift thì xác định là phải edit hậu kỳ, không có chuyện JPEG SOOC với recipe.

Khi nào nên làm lại recipe từ đầu thay vì quy đổi

Quy đổi chỉ ổn với những recipe dùng film sim có sẵn trên cả hai thế hệ: Provia, Astia, Velvia, Classic Chrome, Classic Neg, Acros, Eterna, Eterna Bleach Bypass. Còn nếu bạn muốn xài Nostalgic Neg, Reala Ace, hoặc các recipe sinh sau 2022 vốn được tinh chỉnh trực tiếp trên X-Trans V, đừng phí thời gian quy đổi ngược về IV. Cảm biến 26MP không tái tạo được color separation mà Reala Ace cần.

Tôi đang lưu khoảng 14 recipe trong custom slot của X-T5, trong đó có 8 cái là quy đổi từ thời X-T3, còn 6 cái mới hoàn toàn xây trên V. Danh sách đầy đủ kèm sample ảnh chụp ở Đà Lạt, Hội An và Sài Gòn tôi để bên trang recipes, ai cần file XApp profile có thể tải về.

Cuối cùng, đừng chạy theo recipe trên FujiXWeekly một cách máy móc. Ánh sáng Việt Nam khác Mỹ và châu Âu rất nhiều: độ ẩm cao, nắng gắt với tia xanh mạnh giữa trưa, ánh đèn vàng dày đặc trong nhà. Một recipe đẹp ở Texas mang về Hà Nội mùa nồm có khi nhìn như ảnh hỏng. Lấy bảng quy đổi này làm điểm xuất phát, rồi chụp thử ở khu phố quen của bạn vài buổi để tinh chỉnh nốt 1-2 nấc cuối. Khi đó mới gọi là recipe của mình.