Vì sao Chúng Ta Của Hiện Tại của Sơn Tùng trở thành hiện tượng

Một đêm mùa đông Hà Nội và bài hát đã đổi luật chơi V-Pop

Tôi nhớ rất rõ tháng 12 năm 2020. Hà Nội đang giữa đợt rét nàng Bân muộn, quán cà phê ở Tô Ngọc Vân vẫn mở YouTube playlist lofi như mọi tối, và rồi MV mới của Sơn Tùng M-TP xuất hiện trên trang chủ. Không phải kiểu drop bom tấn ồn ào như "Hãy Trao Cho Anh", cũng chẳng phải cú swing R&B kiểu "Chạy Ngay Đi". Chỉ là một bản ballad piano, một câu hát mở đầu mỏng như sương: "Đôi khi muốn hỏi em có gì vui không...". Trong vòng 24 giờ, cả timeline Facebook của tôi đổi avatar tím, story ai cũng cắt cùng một đoạn chorus. Đó là khoảnh khắc câu chuyện Chúng Ta Của Hiện Tại bắt đầu vượt khỏi phạm vi một bài hát để trở thành một hiện tượng văn hóa.

Sáu năm sau nhìn lại, tôi vẫn nghĩ đây là track quan trọng nhất của V-Pop thập niên 2020s — không hẳn vì nó hay nhất, mà vì nó đã định hình lại cách một nghệ sĩ mainstream Việt có thể tiếp cận khán giả Gen Z mà vẫn giữ được tệp fan cũ từ thời "Cơn Mưa Ngang Qua".

Bối cảnh ra mắt: vì sao đúng thời điểm là tất cả

Cuối 2020 là một năm kỳ lạ. COVID-19 đã đẩy mọi người vào trong nhà, đẩy mọi tương tác lên màn hình. Khán giả Việt vừa trải qua đợt sóng City Pop hồi sinh từ Nhật, vừa nghiện ngập sad-boy aesthetic của Joji, vừa quay lại nghe lại Vũ. hay Ngọt với một sự nâng niu mới. Thị hiếu đang dịch chuyển: bớt EDM drop, bớt rap flex, nhiều synth ấm và melancholy hơn.

Sơn Tùng không phải người đầu tiên nhìn thấy điều này — Hoàng Dũng đã làm điều tương tự với "Đoạn Kết Mới", Vũ Cát Tường với "Yacht Club". Nhưng Sơn Tùng là người duy nhất có scale để biến một bản piano ballad thành chủ đề thảo luận của 20 triệu người trong cùng một tuần. Khi tôi mở /music để tìm các bản cover lúc đó, không dưới ba mươi phiên bản indie đã được upload chỉ trong tháng đầu tiên — từ guitar acoustic kiểu Da LAB cho tới remix lofi kiểu hoaprox.

Một MV phá vỡ công thức Sơn Tùng truyền thống

Trước đó, Sơn Tùng nổi tiếng với MV nhiều cảnh quay xa hoa: penthouse, siêu xe, vũ đạo nhóm. "Chúng Ta Của Hiện Tại" thì ngược lại — không thoại, không twist hành động, chỉ có Sơn Tùng và Hải Tú trong những khung hình tĩnh, ánh sáng vàng nến, một căn phòng có kết cấu gỗ giống hệt mấy quán cà phê wabi-sabi đang mọc lên ở Xuân Diệu. Đạo diễn cố tình dùng aspect ratio gần với phim, color grading có cảm giác Wong Kar-wai. Đó là một quyết định thẩm mỹ rất bạo: đánh đổi đại chúng tính lấy chất nghệ.

Phân tích sản xuất: tại sao bài hát "ăn tai" từ giây đầu tiên

Tôi đã ngồi dò từng layer của bản master gốc trên studio monitor, và đây là điều thú vị: production của bài này tối giản đến mức gần như liều lĩnh.

• Piano là nhân vật chính. Cả intro chỉ có một grand piano được ghi gần micro, có thể nghe rõ tiếng felt damper. Đây là âm sắc mà Bon Iver hay Sufjan Stevens đã dùng cả thập kỷ, nhưng V-Pop mainstream gần như chưa ai dám để trần như vậy.
• Trống vào cực muộn. Phải tới gần phút thứ hai, kick mới xuất hiện, và nó là dạng pillow-soft 808 thay vì snare đập kiểu pop ballad cũ. Cách build này học từ Frank Ocean và Daniel Caesar nhiều hơn là từ Westlife.
• Vocal layering tinh tế. Sơn Tùng hát hai bè cách nhau quãng năm ở verse hai, có thêm một bè whisper dưới đáy mix. Nếu nghe headphone tốt, bạn sẽ thấy không gian âm thanh rộng hơn hẳn các bản trước của anh.
• Reverb dài kiểu shoegaze. Đặc biệt ở câu "Bao ngày qua bình yên..." — đuôi vocal được kéo dài bằng plate reverb, tạo cảm giác trôi lơ lửng. Đây là thủ pháp mà Phùng Khánh Linh hay The Cassette cũng đã dùng, nhưng Sơn Tùng làm nó "đại chúng hóa".

Producer onionn., người đứng sau hầu hết các bản hit gần đây của Sơn Tùng, rõ ràng đã nghiên cứu rất kỹ landscape âm nhạc 2020. Bài này không phải là một sản phẩm bốc đồng — nó là tổng kết của khoảng năm năm V-Pop hấp thụ ảnh hưởng từ K-R&B (DEAN, Crush) và indie pop Nhật (Vaundy, Yorushika).

Câu hook mà bạn không thể không hát theo

Phần "Bao ngày qua, bình yên, em mang đến bên anh" có một cấu trúc giai điệu rất khôn ngoan: nó đi xuống theo bậc tự nhiên, không có quãng nhảy khó, ai cũng hát được trong khi say karaoke. Nhưng phần đệm bên dưới lại di chuyển qua một vòng hợp âm vi-iv-I-V hơi lệch chuẩn, tạo cảm giác bâng khuâng. Sự đối chọi giữa melody "dễ" và harmony "lạ" chính là công thức ăn khách kinh điển — Adele dùng, Olivia Rodrigo dùng, và bây giờ là Sơn Tùng.

Lyrics: nỗi cô đơn rất đô thị, rất 2020

Khác với "Nắng Ấm Xa Dần" hay "Em Của Ngày Hôm Qua" — vốn là tình yêu tuổi học trò trong sáng — lời bài này nói về một mối quan hệ trưởng thành đang nguội dần. "Đôi khi muốn hỏi em có gì vui không" là một câu rất Hà Nội, rất 2020: hai người ở chung không gian nhưng đã không còn biết hỏi thăm nhau thế nào.

Tôi nghĩ đây là lý do bài hát chạm tới nhiều người đến vậy. Năm đó, ai cũng ở trong một mối quan hệ nào đó đang trôi đi — với người yêu, với bạn bè cũ vì giãn cách, với phiên bản cũ của chính mình. Sơn Tùng không cần phải kể chuyện cụ thể; anh chỉ cần đưa ra cái khung tâm trạng, và mỗi người tự rót cảm xúc riêng vào.

So sánh với các bài cùng chủ đề

Nếu bạn thích mạch cảm xúc này, có thể nghe thêm "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" của Phan Mạnh Quỳnh, "Nhỏ Ơi" bản remake của Vũ., hoặc "Trốn Tìm" của Đen Vâu featuring MTV Band. Bên indie thì Ngọt với "Em Dạo Này", Cá Hồi Hoang với "Cảm Ơn Vì Tất Cả". Bên quốc tế, mood gần nhất là "When the Party's Over" của Billie Eilish hoặc "Falling" của Harry Styles. Bạn có thể tìm playlist theo cảm xúc tương tự ngay trên /music/search với từ khóa "ballad piano buồn" hoặc "V-Pop lo-fi".

Hiệu ứng văn hóa: vì sao streaming chỉ là phần nổi

Sau 24 giờ, MV đạt 17 triệu view — kỷ lục Việt Nam thời điểm đó. Nhưng con số streaming không phải là chỉ dấu quan trọng nhất. Điều đáng nhìn hơn là:

• TikTok hóa toàn bộ chorus. Hơn 200 nghìn video sử dụng đoạn "Bao ngày qua bình yên" trong tháng đầu. Đây là một trong những lần đầu một ballad V-Pop được TikTok hấp thụ mạnh đến vậy.
• Drama Hải Tú. Vụ ồn ào liên quan đến nữ chính khiến bài hát bị cuốn vào một câu chuyện ngoài âm nhạc, làm tăng tốc độ lan tỏa nhưng cũng làm nhiễu góc thưởng thức thuần túy. Đây là bài học không vui về việc PR có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.
• Hiệu ứng aesthetic. Tông màu cam-vàng của MV ảnh hưởng rõ rệt lên cách các quán cà phê Hà Nội decor cuối 2020 — đèn vàng ấm, gỗ thô, plant terrarium. Tôi không nói nhân quả tuyệt đối, nhưng có một sự cộng hưởng thẩm mỹ rõ ràng.

Hệ quả với V-Pop sau đó

Sau "Chúng Ta Của Hiện Tại", một loạt nghệ sĩ mainstream mạnh tay đầu tư vào sound nhẹ, lo-fi-leaning hơn: AMEE với "Anh Nhà Ở Đâu Thế", Hoàng Dũng với "Đôi Lời Tình Ca", thậm chí Mỹ Tâm cũng có những thử nghiệm acoustic-pop đậm chất chill. Producer trẻ như W/N, Hoaprox, Khắc Hưng bắt đầu kéo V-Pop về phía indie hơn. Nói cách khác, bài này đã mở cửa thị trường cho một âm sắc mà trước đó chỉ thuộc về scene underground.

Vài điều bài hát dạy người làm nhạc trẻ

Nếu bạn đang tự sản xuất tại nhà — vốn rất phổ biến với gen Z ở Hà Nội và Sài Gòn bây giờ — đây là vài bài học rút ra từ track này:

• Đừng sợ khoảng lặng. Bài này có những đoạn gần như chỉ còn piano và voice. Mix tối giản thường khó hơn mix dày, nhưng tạo ra cảm xúc thật hơn.
• Đầu tư vào câu mở đầu. 8 giây đầu quyết định người nghe có skip hay không trên Spotify. Một câu piano motif tốt giá trị hơn cả một drop hoành tráng.
• Nghiên cứu mood của thị trường, không phải genre. Năm 2020 mood là cô đơn — không quan trọng bạn làm ballad, R&B hay lo-fi, miễn là chạm đúng mood.
• Đồng bộ visual và audio. MV có cùng nhiệt độ màu với cảm giác ấm trầm của piano. Đây không phải ngẫu nhiên mà là quyết định nghệ thuật có ý thức.

Nghe lại bài hát sau sáu năm: nó còn giữ được không?

Tôi vừa mở lại track này trên YouTube khi viết bài, ngồi trong một quán acoustic ở Trúc Bạch, ngoài trời mưa phùn. Phải thừa nhận: lớp sản xuất nghe vẫn rất mới, không hề lỗi thời. Phần vocal performance của Sơn Tùng có vài chỗ tôi muốn anh hát nhẹ hơn, ít vibrato hơn — nhưng đó là chuyện gu cá nhân. Nhìn tổng thể, đây vẫn là một trong những bản ballad được mix tốt nhất V-Pop từ trước tới nay.

Điều khiến câu chuyện Chúng Ta Của Hiện Tại còn được kể lại không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó đã xuất hiện đúng lúc thị trường cần một cú dịch chuyển. Một bài hát hiện tượng không chỉ cần hay; nó cần đúng thời điểm, đúng người làm, đúng mood xã hội. Sơn Tùng đã đứng đúng vị trí giao thoa giữa tất cả những yếu tố đó.

Nếu bạn chưa nghe lại bài này gần đây, tôi gợi ý thử đeo headphone tốt, tắt đèn, để loop ba lần liên tiếp. Lần một nghe melody, lần hai nghe production layer, lần ba nghe khoảng lặng giữa các câu. Bạn sẽ thấy nó là một tác phẩm tỉ mỉ hơn nhiều so với những gì TikTok đã rút gọn. Và nếu muốn đào sâu thêm vào V-Pop nửa đầu thập niên 2020, hãy ghé khu vực âm nhạc của Wici — chúng tôi đang xây dần một bộ archive về các bài hát đã định hình thị hiếu Việt một thập kỷ qua.